Apabila bekas Peguam Besar Negeri Sarawak, JC Fong, mendakwa Petronas telah mengaut 95% hasil minyak dan gas (O&G) Sarawak sejak 50 tahun lalu, kenyataan itu segera mendapat perhatian luas. Angka yang besar, simbolik dan emosional ini seakan mengukuhkan persepsi bahawa Sarawak telah lama “dipinggirkan” meskipun menjadi penyumbang utama kekayaan negara.
Namun, laporan FMT baru-baru ini yang memetik pandangan penganalisis industri, Jamil Ghani, memberi perspektif yang berbeza – bahawa angka 95% itu sebenarnya terlalu simplistik, malah mengaburkan realiti kompleks tentang aliran fiskal industri minyak dan gas Malaysia.
Angka 95%: Retorik Politik atau Realiti Ekonomi?
Menurut Jamil, di bawah kerangka kontrak perkongsian pengeluaran (Production Sharing Contract – PSC), sehingga 70% hasil projek lazimnya diperuntukkan bagi menampung pemulihan kos operasi. Hanya kira-kira 10% diagihkan sebagai royalti minyak – dikongsi bersama kerajaan persekutuan dan negeri.
Petronas pula, setelah mengambil kira kos, hanya memperoleh sekitar 10% hingga 20% keuntungan bersih daripada sesebuah medan minyak atau gas. Itu pun perlu dikongsi dengan rakan kongsi antarabangsa seperti Shell, manakala selebihnya kembali kepada Putrajaya dalam bentuk dividen, cukai pendapatan dan duti eksport.
Seorang penulis media sosial, Nazhri Zain, turut mengulas isu ini dengan analogi mudah difahami. Menurutnya, jika satu tong minyak bernilai RM100, kira-kira RM70 digunakan untuk kos operasi (Capex dan Opex). Daripada baki RM30, sekitar RM5 diberikan kepada kerajaan negeri, RM5 kepada kerajaan persekutuan, RM8 dalam bentuk cukai petroleum, manakala selebihnya dibahagikan antara Petronas (RM6) dan kontraktor rakan usaha (RM6).
“Di mana logiknya Petronas mengambil 95%?” soalnya sinis.
Dengan kata lain, gambaran bahawa “Petronas kaut 95%” tidak menggambarkan realiti teknikal PSC yang telah lama menjadi asas industri petroleum Malaysia.
Sumbangan Sarawak: Besar, tetapi Dirasa Tidak Setimpal
Tidak dinafikan, Sarawak tetap menikmati pulangan yang signifikan. Data yang dikemukakan Jamil menunjukkan negeri itu telah menerima:
- RM49 bilion royalti minyak sejak industri bermula,
- RM28.6 bilion dividen daripada projek Petronas,
- RM18.66 bilion hasil cukai jualan negeri.
Di samping itu, Petronas telah menyalurkan lebih RM280 bilion pelaburan huluan – merangkumi pembangunan infrastruktur, peluang pekerjaan, rantaian bekalan serta aktiviti hiliran.
Namun dari sudut politik dan emosi rakyat, angka-angka ini sering dianggap “tidak setimpal” dengan hakikat bahawa Sarawak ialah antara negeri terkaya dari segi sumber asli tetapi masih berdepan cabaran pembangunan luar bandar. Maka wujud jurang antara kiraan teknikal ekonomi dan persepsi keadilan politik.
Kenyataan “RM1 Trilion” dan Kekeliruan Data
Perdebatan ini juga semakin kabur apabila angka-angka lain ditularkan. Misalnya, seorang senator Sarawak baru-baru ini mendakwa negeri itu telah menyumbang sehingga RM1 trilion kekayaan minyak kepada kerajaan persekutuan.
Namun, data rasmi menunjukkan jumlah keseluruhan sumbangan O&G nasional oleh Petronas sejak 1974 ialah sekitar RM1.5 trilion – merangkumi dividen, cukai dan royalti daripada semua negeri pengeluar termasuk Terengganu, Sabah dan Kelantan.
Mengatakan Sarawak sahaja menyumbang dua pertiga daripada jumlah tersebut jelas keterlaluan, seolah-olah menafikan peranan negeri-negeri lain.
Rundingan Petros-Petronas: Risiko Terhadap Keyakinan Pelabur
Apa yang lebih penting daripada perbahasan angka ialah kesan semasa terhadap rundingan antara Petronas dan syarikat minyak negeri, Petros.
Jamil memberi amaran bahawa penyebaran angka tanpa konteks – seperti dakwaan 95% – berisiko menggugat keyakinan pelabur terhadap kestabilan peraturan di Malaysia.
Sarawak kini menggunakan instrumen pentadbiran baharu seperti pelesenan, pengezonan dan pewartaan pemuliharaan bagi mengawal akses ke medan O&G. Walaupun langkah ini dilihat sebagai cara negeri menuntut lebih banyak kuasa, ia juga boleh meningkatkan risiko perundangan kepada syarikat antarabangsa.
Apabila risiko meningkat, pelabur mungkin menangguhkan atau mengurangkan pelaburan baharu. Akhirnya, Sarawak sendiri yang akan berdepan kerugian.
PDA 1974: Kedudukan Undang-undang Masih Kukuh
Menteri di Jabatan Perdana Menteri (Undang-undang dan Reformasi Institusi), Datuk Seri Azalina Othman, turut menegaskan bahawa selaras dengan Akta Kemajuan Petroleum 1974 (PDA74), Petronas dan anak syarikatnya tidak memerlukan lesen negeri atau prosedur tambahan untuk beroperasi.
Cadangan Sarawak supaya Petronas tetap memohon “pengecualian” walaupun bukan “lesen” dilihat masih bercanggah dengan semangat PDA74.
Isunya jelas: sejauh mana aspirasi autonomi negeri boleh digabungkan dengan kerangka undang-undang persekutuan tanpa menjejaskan kepastian perniagaan?
Antara Fakta, Persepsi dan Jalan Ke Hadapan
Hakikatnya, isu minyak dan gas di Sarawak tidak boleh dilihat hanya dari satu dimensi:
- Fakta teknikal menunjukkan Petronas tidak “mengkaut 95%” seperti didakwa.
- Persepsi politik di Sarawak pula menganggap royalti 5% (walaupun ditambah cukai jualan dan dividen) tidak mencerminkan sumbangan negeri yang begitu besar.
- Realiti pelaburan menuntut kepastian undang-undang, kerana tanpa keyakinan pelabur, sumber kaya sekalipun tidak akan memberi nilai sebenar kepada rakyat.
Perdebatan ini bukan sekadar soal angka, tetapi soal kepercayaan – antara rakyat dengan kerajaan negeri, antara negeri dengan persekutuan, dan antara Malaysia dengan pelabur antarabangsa.
Penutup
Sarawak berhak menuntut bahagian yang lebih adil daripada kekayaan sumbernya, namun naratif politik yang bersandar kepada angka yang tidak tepat juga boleh menjejaskan rundingan dan menggugat iklim pelaburan.
Yang diperlukan ialah pendekatan lebih telus dan berasaskan data, dialog terbuka antara Putrajaya dan Kuching, serta kepastian perundangan untuk syarikat.
Akhirnya, yang penting bukanlah siapa “ambil 95%” atau “dapat 5%”, tetapi bagaimana hasil minyak dan gas ini diterjemahkan menjadi pembangunan yang benar-benar mengangkat taraf hidup rakyat Sarawak – dari bandar hingga ke pedalaman. – SUARA.TV
