Usaha memartabatkan makanan tradisional negara terus diperkasa menerusi pelancaran Pekan Sambal bersempena Malaysia Agriculture, Horticulture and Agrotourism Show (MAHA) 2026, yang menghimpunkan pelbagai produk sambal tempatan dalam satu platform khas untuk diketengahkan kepada masyarakat dan pasaran lebih luas.
Pelancaran yang berlangsung di Laman Sayur, Herba dan Madu Kelulut di Cili House, MAEPS Serdang itu turut mengetengahkan sembilan jenis sambal signature yang telah diiktiraf sebagai makanan warisan kebangsaan oleh Jabatan Warisan Negara.
Antara sambal yang diketengahkan termasuk Sambal Belimbing Hitam, Sambal Asam Rong, Sambal Belacan dan beberapa lagi sambal tradisional yang mempunyai nilai sejarah serta identiti tersendiri dalam budaya makanan masyarakat Malaysia.
Acara berkenaan disempurnakan Ketua Setiausaha Kementerian Pertanian dan Keterjaminan Makanan, YBhg Datuk Seri Isham Ishak, dengan kerjasama Institut Penyelidikan dan Kemajuan Pertanian Malaysia (MARDI) serta Persatuan Seni Warisan Artistik Digital Malaysia.
Penganjuran Pekan Sambal bukan sekadar bertujuan memperkenalkan sambal sebagai makanan pelengkap kepada hidangan harian, sebaliknya menjadi usaha untuk mengangkat sambal sebagai sebahagian daripada warisan makanan Malaysia yang mempunyai potensi besar untuk dikembangkan sebagai produk komersial.
Dalam masa sama, majlis tersebut turut menyaksikan pelancaran produk usahawan di bawah bimbingan MARDI, termasuk produk Wancu Sambal Hitam dan beberapa variasi sambal lain.
Menurut penganjur, Azmi Jaffri, yang juga penganjur Pekan Sambal merangkap Presiden Persatuan Seni Warisan Artistik Digital Malaysia, usaha berkenaan diharap dapat menjadi titik permulaan kepada gerakan lebih besar dalam memartabatkan makanan tradisional Malaysia, bukan sahaja di peringkat nasional malah ke pasaran antarabangsa.
Lebih menarik, penghasilan Pekan Sambal turut menghubungkan warisan makanan dengan sektor pertanian, khususnya industri tanaman cili.
Ini kerana cili merupakan antara bahan utama dalam penghasilan pelbagai jenis sambal, sekali gus membuka ruang kepada pengusaha tanaman cili untuk mengembangkan aktiviti mereka daripada pengeluaran bahan mentah kepada produk hiliran bernilai tinggi.
Selama ini, sebahagian pengusaha cili masih tertumpu kepada pengeluaran bahan mentah seperti cili segar dan cili kering. Malah, bekalan cili kering sendiri masih belum mencukupi untuk memenuhi permintaan pasaran.
Dengan wujudnya lebih banyak produk hiliran berasaskan cili, permintaan terhadap hasil tanaman berkenaan dijangka dapat ditingkatkan secara tidak langsung, sekali gus memberi kesan positif kepada petani dan pengusaha tanaman cili.
Pengeluaran cili juga mempunyai kelebihan dari segi tempoh penghasilan yang agak singkat serta boleh dilaksanakan dalam pelbagai kaedah pertanian moden termasuk sistem fertigasi dan penanaman di bawah struktur perlindungan.
Keadaan itu membolehkan tanaman cili diusahakan walaupun tidak mempunyai kawasan tanah yang terlalu luas, khususnya oleh golongan usahawan muda yang mahu memulakan perusahaan dalam skala kecil.
Pendekatan tersebut dilihat mampu membentuk satu rantaian lengkap daripada petani, pengusaha bahan mentah, pengeluar produk makanan sehinggalah kepada pemasaran dan eksport.
Dalam konteks itu, Pekan Sambal berpotensi menjadi satu platform yang menyatukan produk daripada pelbagai usahawan sambal di bawah satu identiti dan saluran pemasaran yang lebih tersusun.
Usahawan kecil juga boleh dibangunkan secara berperingkat menerusi bantuan dari segi modal, teknikal, pembangunan produk, pembungkusan, pemasaran serta akses kepada pasaran yang lebih besar.
Usaha membangunkan produk sambal tempatan turut dilihat mempunyai potensi besar di rantau ASEAN dan Asia, memandangkan makanan berasaskan cili mempunyai kelompok pengguna yang luas.
Malah, permintaan terhadap makanan pedas bukan lagi terhad kepada masyarakat Asia.
Pengalaman berada di luar negara turut menunjukkan bahawa makanan pedas semakin diterima oleh masyarakat antarabangsa, termasuk pengguna di negara Barat.
Perkembangan itu memberikan gambaran bahawa pasaran produk berasaskan cili sebenarnya mempunyai potensi global sekiranya produk yang dihasilkan memenuhi piawaian keselamatan makanan, kualiti, pembungkusan dan keperluan pasaran antarabangsa.
Justeru, Pekan Sambal diharap tidak terhenti sebagai satu program sempena MAHA semata-mata, sebaliknya berkembang menjadi satu platform yang berterusan untuk membantu usahawan makanan tradisional Malaysia menembusi pasaran luar negara.
Penganjur turut memaklumkan bahawa satu platform jualan secara dalam talian sedang dirancang bagi memudahkan pengguna mendapatkan produk sambal yang diketengahkan melalui Pekan Sambal.
Konsep tersebut membolehkan pengunjung mengenali produk secara fizikal sebelum membuat pembelian secara dalam talian, sekali gus memberikan peluang kepada usahawan kecil untuk mencapai pelanggan yang lebih luas tanpa bergantung sepenuhnya kepada jualan secara bersemuka.
Pada masa sama, kerjasama dengan MARDI juga boleh membuka ruang kepada hasil tanaman cili daripada peladang tempatan untuk diserap ke dalam rantaian pengeluaran produk hiliran, termasuk bagi tujuan pasaran eksport.
Lebih jauh daripada itu, penganjur turut menerima tawaran untuk membawa konsep Pekan Sambal ke London pada tahun hadapan, sekali gus membuka peluang untuk memperkenalkan kepelbagaian sambal Malaysia kepada masyarakat antarabangsa.
Jika direalisasikan, Pekan Sambal di London boleh menjadi satu platform yang menghimpunkan produk sambal Malaysia untuk pengguna luar negara yang ingin mendapatkan produk makanan tradisional dari tanah air.
Ia juga mampu menjadi jambatan kecil yang menghubungkan usahawan makanan tempatan dengan pasaran global.
Dalam pada itu, pembangunan usahawan makanan menjadi antara perkara yang diberi perhatian menerusi inisiatif berkenaan.
Setakat ini, hampir 200 usahawan makanan telah dibimbing melalui pelbagai peringkat pembangunan, daripada usahawan yang baru bermula secara kecil-kecilan hinggalah kepada mereka yang telah mencapai nilai jualan sehingga jutaan ringgit.
Kisah penghasilan Sambal Hitam Wancu sendiri memperlihatkan bagaimana warisan keluarga boleh diterjemahkan menjadi produk komersial.
Pengasasnya berkongsi bahawa resipi sambal berkenaan diperoleh daripada ibunya dan proses menghasilkan produk tersebut bukan sesuatu yang mudah.
Beliau perlu melalui beberapa percubaan sebelum resipi yang dihasilkan mendapat persetujuan untuk dikomersialkan.
Menurutnya, percubaan kali ketiga akhirnya berjaya apabila resipi tersebut memenuhi cita rasa yang ditetapkan keluarganya.
Penghasilan produk itu kemudiannya dibangunkan menggunakan teknologi pemprosesan yang membolehkan sambal berkenaan mempunyai jangka hayat sehingga dua tahun.
Perjalanan tersebut memperlihatkan bahawa makanan tradisional bukan sekadar cerita tentang resipi lama yang diwarisi daripada generasi terdahulu.
Di sebalik sebotol sambal, ada kisah keluarga, ilmu memasak, bahan pertanian, kreativiti usahawan, teknologi pemprosesan dan peluang ekonomi yang boleh dikembangkan.
Pekan Sambal akhirnya membawa satu mesej yang cukup jelas. Warisan makanan tidak seharusnya hanya disimpan sebagai kenangan, sebaliknya perlu diberi ruang untuk berkembang mengikut zaman.
Daripada cili yang ditanam petani, kepada sambal yang dihasilkan usahawan, kemudian dipasarkan secara digital dan akhirnya dibawa ke pasaran antarabangsa, rantaian itu mampu mencipta nilai ekonomi yang jauh lebih besar.
Sembilan sambal warisan yang diketengahkan mungkin bermula daripada resipi tradisional yang sederhana, tetapi dengan sokongan teknologi, pemasaran dan kerjasama pelbagai agensi, ia berpotensi menjadi antara wajah makanan Malaysia di pentas dunia.
Pekan Sambal MAHA 2026 diharap menjadi permulaan kepada perjalanan tersebut, dengan sambal Malaysia bukan lagi sekadar pelengkap hidangan di meja makan, tetapi menjadi produk warisan yang mampu berdiri sendiri sebagai satu jenama makanan negara.
