SEREMBAN – Tuanku Nadzaruddin ibni Almarhum Tuanku Ja’afar, yang diisytiharkan sebagai Yang di-Pertuan Besar Negeri Sembilan ke-12, menegaskan bahawa proses penurunan takhta Tunku Muhriz ibni Almarhum Tuanku Munawir telah disempurnakan mengikut adat dan peruntukan Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan (UUTKNS) 1959.
Dalam kenyataan media bersama bertarikh 20 Oktober 2026 yang dikeluarkan atas nama Tuanku Nadzaruddin, Undang Yang Empat dan Tunku Besar Tampin, mereka menegaskan bahawa Proklamasi Penurunan Takhta Tunku Muhriz telah dilaksanakan di bawah Perkara 10(2) UUTKNS 1959, sekali gus dianggap menyelesaikan isu adat dan takhta Negeri Sembilan.
Menurut kenyataan itu, proklamasi berkenaan telah diterima dan diputuskan untuk dilaksanakan oleh Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri (MMKN) yang dipengerusikan Menteri Besar, Dato’ Ismail bin Lasim, pada 15 September lalu.
Kerajaan negeri juga, menurut kenyataan tersebut, telah memaklumkan keputusan berkenaan secara rasmi kepada Majlis Raja-Raja menerusi surat Menteri Besar bertarikh 21 September 2026.
“Kami menegaskan bahawa isu adat dan takhta Negeri Sembilan Darul Khusus telah pun selesai dengan sempurnanya Proklamasi Penurunan Takhta YAM Tunku Muhriz ibni Almarhum Tuanku Munawir di bawah Perkara 10(2) Undang-Undang Tubuh Kerajaan Negeri Sembilan (UUTKNS) 1959,” menurut kenyataan itu.
Kenyataan bersama tersebut turut membawa nama empat Undang, iaitu Dato’ Klana Petra Dato’ Mubarak bin Thahak, Undang Luak Sungei Ujong; Dato’ Mendika Menteri Akhirulzaman Dato’ Maarof bin Haji Mat Rashad, Undang Luak Jelebu; Dato’ Johan Pahlawan Lela Perkasa Sitiawan Dato’ Muhammed bin Haji Abdullah, Undang Luak Johol; dan Dato’ Sedia Raja Dato’ Haji Abdul Rahim bin Haji Yasin, Undang Luak Rembau.
Turut dinamakan ialah Tunku Syed Razman bin Syed Idrus Al-Qadri selaku Tunku Besar Tampin.
Dalam kenyataan sama, pihak berkenaan turut menjunjung titah Raja-Raja Melayu bertarikh 14 Oktober lalu yang menyeru semua pihak terbabit dalam pertikaian takhta Negeri Sembilan supaya mengutamakan kebijaksanaan, kesabaran serta penghormatan terhadap adat dan maruah institusi diraja.
Menurut kenyataan itu, seruan Raja-Raja Melayu agar segala tindakan berlandaskan UUTKNS 1959 adalah selaras dengan pendirian mereka bahawa urusan penurunan takhta dan pemilihan Yang di-Pertuan Besar telah disempurnakan mengikut peruntukan berkenaan.
Mereka turut menyambut baik peringatan supaya pihak luar tidak mencampuri atau mempolitikkan pertikaian takhta Negeri Sembilan.
Kenyataan tersebut menegaskan bahawa urusan pemilihan dan kedudukan Yang di-Pertuan Besar merupakan hak prerogatif Undang Yang Empat sebagaimana diperuntukkan dalam adat dan undang-undang tubuh negeri.
Menurut mereka, Perkara 71(1) Perlembagaan Persekutuan turut memberikan perlindungan terhadap kaedah penyelesaian pertikaian hak menaiki takhta sesebuah negeri berdasarkan perlembagaan negeri masing-masing.
Bagi Negeri Sembilan, kenyataan itu menyatakan bahawa kuasa berkenaan terletak pada Undang Yang Empat di bawah Perkara 10 dan 11 UUTKNS 1959.
Sehubungan itu, mereka berpandangan bahawa Kerajaan Persekutuan, jabatan dan agensinya tidak mempunyai bidang kuasa untuk menentukan urusan takhta berkenaan.
Mereka turut menggesa semua pihak menghormati kedaulatan kerajaan negeri, keluhuran adat dan peruntukan undang-undang tubuh Negeri Sembilan.
Dalam perkembangan berkaitan, kenyataan itu menegaskan bahawa Tunku Muhriz tidak lagi boleh menjalankan fungsi dan kuasa pemerintahan selepas keputusan MMKN pada 15 September lalu.
Menurut pendirian yang dikemukakan, sebarang urusan berkaitan kuasa pemerintahan selepas tarikh berkenaan perlu dirujuk kepada Tuanku Nadzaruddin yang dinyatakan sebagai Raja Pemerintah Negeri Sembilan yang sah di bawah Perkara 28 UUTKNS 1959.
Kenyataan itu turut mengarahkan supaya Setiausaha Kerajaan Negeri dan Penasihat Undang-Undang Negeri mematuhi arahan pentadbiran Menteri Besar serta ketetapan kerajaan negeri.
Mereka menegaskan bahawa pentadbiran kerajaan negeri perlu berjalan seperti biasa tanpa dipengaruhi pertikaian yang menurut pendirian mereka telah pun diselesaikan.
Pihak berkenaan turut mengingatkan supaya isu takhta dan adat tidak terus dipolemikkan atau dipolitikkan sehingga menjejaskan kelancaran pentadbiran serta kesejahteraan rakyat.
Kenyataan bersama itu turut menyentuh tindakan Tunku Muhriz membatalkan perkenan terhadap pelantikan 10 Ahli Majlis Mesyuarat Kerajaan Negeri (EXCO), yang kemudiannya disusuli pewartaan berkaitan.
Menurut kenyataan tersebut, tindakan berkenaan dianggap tidak sah dan tidak berperlembagaan atas alasan Tunku Muhriz, menurut tafsiran mereka, tidak lagi mempunyai kuasa pemerintahan ketika titah itu dikeluarkan.
Sehubungan itu, Tuanku Nadzaruddin menerusi kenyataan berkenaan menyatakan perkenan terhadap Dato’ Ismail bin Lasim untuk terus menjalankan tugas sebagai Menteri Besar bersama barisan EXCO sedia ada.
Sepuluh EXCO yang dinamakan ialah Dato’ Mohd Faizal bin Ramli, Dato’ Haji Zaifulbahri bin Haji Idris, Dato’ Haji Mustapha bin Nagoor, Siow Kong Choon, Siti Nur Umaira binti Hasim, Datuk Haji Mohd Asna bin Haji Amin, Dato’ Mohd Razi bin Mohd Ali, Suhaimizan bin Bizar, Mohd Fairuz bin Mohd Isa dan Datuk Razali bin Abu Samah.
Kenyataan tersebut turut menyeru seluruh anggota pentadbiran dan pelaksana kerajaan negeri memberikan kerjasama sepenuhnya kepada Menteri Besar serta barisan EXCO bagi memastikan urusan pentadbiran berjalan lancar.
Dalam pada itu, Ismail turut diminta melaksanakan tanggungjawab sebagai Menteri Besar dengan penuh dedikasi tanpa tunduk kepada tekanan mana-mana pihak.
Menurut kenyataan tersebut, segala isu berbangkit berkaitan adat dan takhta yang tertakluk di bawah Bahagian Pertama UUTKNS 1959 perlu diuruskan oleh pihak yang menyatakan dirinya sebagai Raja Pemerintah Negeri Sembilan yang sah.
Kenyataan itu turut menegaskan bahawa tidak ada lagi keperluan bagi Menteri Besar menghadap Tunku Muhriz bagi urusan pentadbiran kerajaan negeri.
Pendirian berkenaan dibuat atas alasan ketetapan adat, peruntukan UUTKNS 1959 dan keputusan kerajaan negeri telah menjelaskan kedudukan pentadbiran semasa.
Bagaimanapun, kenyataan tersebut merupakan pendirian pihak yang mengeluarkannya berhubung tafsiran peruntukan perlembagaan dan kesahan tindakan berkaitan takhta. Pertikaian mengenai bidang kuasa serta kesan perundangan tindakan berkenaan perlu dibezakan daripada dakwaan bahawa isu tersebut telah diselesaikan secara muktamad.
Mengakhiri kenyataan, pihak berkenaan menyeru seluruh rakyat Negeri Sembilan supaya bertenang, menjaga tutur kata serta tidak menyebarkan maklumat yang belum disahkan.
Mereka turut mengingatkan orang ramai supaya tidak terpengaruh dengan naratif yang boleh mencetuskan perpecahan dalam kalangan masyarakat.
Menurut kenyataan itu, kebijaksanaan dan semangat muafakat perlu mengatasi perbezaan pandangan demi memelihara kesejahteraan rakyat serta kemuliaan institusi diraja.
“Bulat air kerana pembetung, bulat manusia kerana muafakat” dan “usah dikusut yang telah selesai” merupakan antara perbilangan yang digunakan bagi menggambarkan pendirian mereka.
Kenyataan bersama itu hadir selepas Raja-Raja Melayu pada 14 Oktober lalu menyeru pihak-pihak yang terbabit dalam pertikaian takhta Negeri Sembilan supaya menghormati adat, perlembagaan negeri dan kewibawaan institusi diraja.
