KUALA LUMPUR, — Penyimpanan dan pengekalan data komunikasi secara seragam di seluruh penyedia perkhidmatan adalah kunci dalam membanteras jenayah serius, kata Pakar Kriminologi dan Pensyarah Kanan Fakulti Undang-Undang Universiti Malaya, Dr. Haezreena Begum binti Abdul Hamid.
Beliau menegaskan bahawa tanpa kerangka undang-undang yang jelas, bukti kritikal seperti log panggilan, alamat IP, dan data geolokasi berisiko dipadamkan sebelum pihak berkuasa sempat mendapatkan akses sah. Keadaan ini bukan sahaja melemahkan proses pendakwaan, malah mengundang bahaya kepada keselamatan awam.
“Dari perspektif undang-undang, akses segera memastikan bukti diperoleh secara sah, dipelihara, dan boleh diterima di mahkamah. Dari perspektif kriminologi pula, ia membolehkan pengenalpastian pantas suspek, gangguan terhadap rangkaian jenayah, serta melindungi mangsa, khususnya dalam kes berasaskan teknologi di mana kelewatan walaupun sekejap boleh menggagalkan usaha menyelamat atau mencegah jenayah,” katanya dalam satu kenyataan media hari ini.
Mengulas cadangan Suruhanjaya Komunikasi dan Multimedia Malaysia (MCMC) untuk mewujudkan rangka kerja penyimpanan dan pengekalan data, Dr. Haezreena menyifatkan langkah itu sebagai tepat dan kritikal dalam era digital.
Menurutnya, tanpa rangka kerja bersepadu, akan berlaku ketidakseragaman antara penyedia perkhidmatan, menyebabkan ada yang memadam data penting terlalu awal, manakala yang lain mungkin tidak menyimpannya langsung. “Situasi ini membuka ruang kepada penjenayah mengeksploitasi kelemahan tersebut sebagai ‘safe haven’,” katanya.
Pengalaman Antarabangsa
Beliau turut merujuk kepada pengalaman antarabangsa. Antaranya, Kesatuan Eropah pernah melaksanakan Data Retention Directive (2006/24/EC) yang menyediakan peraturan seragam bagi semua negara anggota, membolehkan siasatan rentas sempadan dijalankan lebih pantas.
Di Australia pula, Akta Penyimpanan Data 2015 mewajibkan metadata tertentu disimpan selama dua tahun. Undang-undang itu dilaporkan telah memainkan peranan penting dalam penyelesaian kes jenayah siber, eksploitasi kanak-kanak, serta keganasan.
“Pengalaman ini menunjukkan rangka kerja yang selaras bukan sahaja meningkatkan keberkesanan siasatan, tetapi juga memperkukuh keselamatan awam. Namun, ia mesti disertakan dengan perlindungan ketat terhadap privasi,” jelas Dr. Haezreena.
Imbangan Antara Privasi dan Keselamatan
Mengakui kebimbangan masyarakat terhadap isu privasi, beliau menjelaskan bahawa langkah seperti pengawasan kehakiman, kawalan akses ketat, had tempoh penyimpanan munasabah, serta had penggunaan data hanya bagi kesalahan serius adalah cara terbaik mengekalkan imbangan.
“Metadata bukanlah kandungan komunikasi, tetapi maklumat teknikal yang membantu siasatan. Jika akses ini hanya diberikan melalui proses undang-undang dengan pemantauan bebas, ia mampu melindungi hak asasi sambil memastikan keselamatan awam,” katanya.
Beliau turut mengingatkan bahawa penyimpanan berlebihan tanpa kawalan boleh menjejaskan kepercayaan rakyat. “Oleh itu, kerangka ini perlu jelas, telus, dan disemak secara berkala oleh pihak bebas,” tambahnya.
Dr. Haezreena turut menyeru masyarakat awam, badan masyarakat sivil, kumpulan privasi digital, serta sektor teknologi supaya terlibat aktif dalam rundingan awam yang sedang dijalankan oleh MCMC.
“Ketelusan dan penyertaan pelbagai pihak amat penting untuk menangani salah tanggapan bahawa penyimpanan metadata sama dengan pengintipan kandungan komunikasi. Perbincangan terbuka, laporan penggunaan, audit bebas, dan contoh kes nyata tentang bagaimana akses segera kepada data berjaya mencegah jenayah mampu meningkatkan pemahaman awam,” katanya.
Mengakhiri kenyataannya, Dr. Haezreena menegaskan bahawa penyimpanan dan pengekalan data bukan sekadar isu teknikal, tetapi tonggak penting dalam ekosistem keadilan jenayah moden.
“Jika digubal dengan teliti, kerangka ini boleh memperkukuh keberkesanan penguatkuasaan undang-undang, melindungi mangsa, dan pada masa sama mengekalkan kepercayaan awam terhadap perlindungan hak asasi. Ia adalah langkah perlu untuk sebuah negara yang mahu bersedia menghadapi cabaran jenayah era digital,” katanya.
