KUALA LUMPUR — Negara-negara Anggota ASEAN dan Jepun menegaskan komitmen baharu untuk memperkukuh pelaksanaan Pandangan ASEAN mengenai Indo-Pasifik (ASEAN Outlook on the Indo-Pacific – AOIP) bagi mengekalkan keamanan, kestabilan dan kemakmuran rantau ini di tengah-tengah perubahan geopolitik yang kian mencabar.
Kenyataan Bersama Sidang Kemuncak ASEAN–Jepun ke-28 yang berlangsung di Kuala Lumpur pada 26 Oktober 2025 menandakan fasa baharu dalam hubungan strategik ASEAN–Jepun. Dokumen itu menekankan kepentingan AOIP sebagai rangka kerja utama bagi membentuk Indo-Pasifik yang terbuka, inklusif, telus dan berasaskan undang-undang antarabangsa, dengan ASEAN kekal sebagai pusatnya.
Sidang kemuncak tersebut yang dipengerusikan oleh Perdana Menteri Malaysia, Datuk Seri Anwar Ibrahim, dihadiri kesemua 10 pemimpin ASEAN dan Perdana Menteri Jepun, Fumio Kishida. Ia menjadi simbol kesinambungan hubungan akrab antara ASEAN dan Jepun yang sudah menjangkau lebih 50 tahun sejak Jepun menjadi rakan dialog pertama ASEAN pada tahun 1977.
Keamanan dan Tadbir Urus Serantau Berasaskan Undang-Undang
Dalam kenyataan itu, ASEAN dan Jepun sama-sama mengakui bahawa cabaran global dan serantau kini semakin saling berkait daripada ketegangan geopolitik, perubahan iklim, keselamatan maritim hinggalah gangguan rantaian bekalan. Kedua-dua pihak menegaskan komitmen untuk mengekalkan persekitaran serantau yang aman dan stabil, dengan memberi keutamaan kepada prinsip tadbir urus berasaskan undang-undang antarabangsa.
Kenyataan itu turut menegaskan kepentingan Piagam Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu (PBB), Konvensyen PBB mengenai Undang-Undang Laut 1982 (UNCLOS), Piagam ASEAN, serta Deklarasi Sidang Kemuncak Asia Timur 2011 mengenai Prinsip Hubungan Saling Menguntungkan (Bali Principles) sebagai rujukan utama dalam membentuk tatanan serantau yang berasaskan peraturan dan menghormati kedaulatan semua negara.
Kedua-dua pihak juga mengiktiraf peranan AOIP dan Pandangan Jepun mengenai Indo-Pasifik Bebas dan Terbuka (Free and Open Indo-Pacific – FOIP) sebagai rangka kerja yang saling melengkapi dalam mengekalkan Indo-Pasifik yang terbuka, stabil dan dinamik.
Menegaskan Peranan ASEAN sebagai Pusat Pertumbuhan Indo-Pasifik
Dokumen itu menekankan bahawa ASEAN kini muncul sebagai “epicentre of growth” (pusat pertumbuhan) di Indo-Pasifik, dengan kapasiti ekonomi dan daya saing yang semakin kukuh. Pelaksanaan AOIP bukan sahaja bertujuan memperkukuh keamanan, tetapi juga memacu pertumbuhan ekonomi yang inklusif dan mampan.
ASEAN dan Jepun menegaskan bahawa usaha memperkukuh AOIP akan turut menyumbang kepada pembentukan tatanan antarabangsa berasaskan undang-undang dan meningkatkan peranan ASEAN dalam membentuk masa depan Indo-Pasifik yang bebas, terbuka dan berdaya tahan.
Tujuh Komitmen Baharu ASEAN–Jepun di bawah AOIP
1. Memperkukuh dan melaksanakan AOIP sepenuhnya bagi mengekalkan keamanan, kestabilan dan kemakmuran Indo-Pasifik, sambil memupuk tatanan antarabangsa berasaskan undang-undang dan menghormati kedaulatan setiap negara.
2. Menyokong Wawasan Komuniti ASEAN 2045 serta empat pelan strategiknya, termasuk ASEAN Leaders’ Declaration on the AOIP for the Future-Ready ASEAN(2024), yang menekankan pentingnya kesatuan dan kesepaduan ASEAN sebagai nadi kepada keamanan dan pembangunan rantau.
3. Melaksanakan kerjasama praktikal dan nyata di bawah empat bidang keutamaan AOIP kerjasama maritim, kesalinghubungan, Matlamat Pembangunan Mampan (SDG 2030), serta kerjasama ekonomi dan bidang lain melalui pelbagai mekanisme ASEAN dan ASEAN–Jepun seperti EAS, ARF, ADMM-Plus dan EAMF.
4. Memperdalam dialog dan kerjasama dengan rakan luar bagi memastikan pelaksanaan AOIP melengkapi kerangka pembangunan subserantau seperti Pelan Integrasi ASEAN (IAI) V, koridor ekonomi dan zon khas serantau, serta memperkukuh jaringan kepercayaan di rantau ini.
5. Meluaskan ufuk kerjasama AOIP dengan melaksanakan inisiatif strategik baharu seperti WA Project 2.0, NEXUS, ASEAN–Japan Economic Co-Creation Vision, Asia Zero Emission Community (AZEC), Strategic Program for ASEAN Climate and Environment (SPACE) 2025, JASMINE dan MIDORI Cooperation Plan.
6. Menjamin pelaksanaan berkesan Perjanjian Perkongsian Ekonomi Komprehensif ASEAN–Jepun (AJCEP) dan Perkongsian Ekonomi Komprehensif Serantau (RCEP)bagi menggalakkan perdagangan, pelaburan dan pertumbuhan ekonomi rentas sempadan serta memperkukuh integrasi ekonomi serantau.
7. Memperkukuh kerjasama dalam menangani cabaran global di luar rantau ini, termasuk isu perubahan iklim, keselamatan tenaga, keselamatan makanan dan pembangunan mampan, dengan menjadikan Indo-Pasifik sebagai pemangkin kepada keamanan dan kesejahteraan sejagat.
Pelaksanaan Melalui Kerjasama Pelbagai Mekanisme ASEAN
Dalam pelaksanaannya, ASEAN dan Jepun bersetuju menyalurkan inisiatif ini melalui pelbagai mekanisme serantau seperti ASEAN+3, Sidang Kemuncak Asia Timur (EAS), Forum Serantau ASEAN (ARF), Mesyuarat Menteri Pertahanan ASEAN Plus (ADMM-Plus) dan Forum Maritim ASEAN (EAMF).
Kedua-dua pihak juga menegaskan kepentingan mengekalkan peranan ASEAN sebagai pusat kepada seni bina keselamatan dan ekonomi serantau (ASEAN centrality), agar segala inisiatif Indo-Pasifik terus berasaskan semangat kerjasama, bukan persaingan blok kuasa besar.
Menyokong Wawasan ASEAN 2045 dan Perkongsian Strategik Menyeluruh
Sidang kemuncak tersebut turut mengalu-alukan sokongan penuh Jepun terhadap Wawasan Komuniti ASEAN 2045, yang memberi tumpuan kepada empat matlamat utama rantau yang berdaya tahan, inklusif, dinamik dan berpaksikan rakyat. Jepun turut menegaskan kesediaannya memperkukuh Perkongsian Strategik Komprehensif ASEAN–Jepun yang ditubuhkan pada 2023, sebagai asas kepada kerjasama jangka panjang antara kedua-dua pihak.
Kenyataan itu menegaskan bahawa pelaksanaan AOIP akan memainkan peranan penting dalam memperkukuh tatanan antarabangsa berasaskan undang-undang serta mengekalkan Indo-Pasifik sebagai rantau terbuka dan berdaya tahan.
Menandakan Era Baharu Hubungan ASEAN–Jepun
Pengisytiharan tujuh komitmen baharu ini menandakan satu lagi bab penting dalam hubungan ASEAN–Jepun yang semakin strategik. Ia bukan sahaja memperkukuh kesalinghubungan ekonomi dan maritim, tetapi turut mengangkat peranan Jepun sebagai rakan utama ASEAN dalam menangani isu perubahan iklim, teknologi bersih, dan pembangunan mampan.
Melalui AOIP, kedua-dua pihak memperlihatkan kesediaan untuk memimpin Indo-Pasifik ke arah masa depan yang lebih aman, terbuka dan makmur seiring dengan semangat Wawasan Komuniti ASEAN 2045: Masa Depan Bersama Kita.
