Kalau selama ini muzik sering dilihat sebagai hiburan semata-mata, industri muzik Malaysia mahu persepsi itu berubah. Menjelang pembentangan Belanjawan 2027, Persatuan Industri Rakaman Malaysia (RIM) melihat muzik sebagai satu industri yang mampu menjana ekonomi, membuka peluang pekerjaan, membina harta intelek dan membawa nama Malaysia ke pasaran antarabangsa.
Permintaan RIM kali ini bukan sekadar soal mendapatkan lebih banyak dana. Apa yang diharapkan ialah satu bentuk pelaburan yang lebih tersusun dan strategik supaya industri muzik tempatan dapat berkembang daripada sekadar memenuhi pasaran dalam negara kepada sebuah industri yang mampu mengeksport bakat dan kandungan Malaysia ke luar.
Potensinya sebenarnya sudah lama ada.
Kajian Economic Impact Study of the Malaysian Music Industry yang dijalankan PwC bagi tempoh 2016 hingga 2020 menunjukkan industri muzik tempatan menjana RM19.4 bilion dalam output ekonomi setiap tahun. Dalam tempoh sama, industri ini turut menyumbang RM531 juta dalam kutipan cukai tahunan dan menyokong purata 111,000 pekerjaan setahun.
Kesan ekonomi itu pula tidak berhenti pada penyanyi, pemuzik atau syarikat rakaman. Apabila industri muzik berkembang, sektor lain seperti acara muzik secara langsung, premis hiburan, media penyiaran dan pelancongan turut menerima tempiasnya.
Perkembangan terkini juga menunjukkan pasaran muzik Malaysia semakin rancak. Pada 2025, industri muzik tempatan merekodkan pendapatan RM428.3 juta, angka tertinggi pernah dicatatkan. Jumlah itu meningkat 17.7 peratus berbanding RM352.4 juta pada 2024, dengan penstriman muzik digital dan kutipan Organisasi Pengurusan Kolektif (CMO) menjadi antara pemacu utama pertumbuhan.
Bagi RIM, angka tersebut memberi gambaran bahawa muzik bukan lagi sekadar produk untuk didengar. Ia sudah menjadi sebahagian daripada ekonomi digital yang mempunyai nilai komersial dan harta intelek yang besar.
Pengerusi RIM, Rosmin Hashim, melihat perkembangan itu sebagai peluang yang perlu dimanfaatkan dengan lebih serius.
Katanya, pertumbuhan muzik digital dan peningkatan nilai harta intelek muzik membuka ruang yang lebih luas kepada industri untuk menyumbang kepada ekonomi negara, selain mewujudkan lebih banyak peluang pekerjaan bernilai tinggi.
Namun, untuk sampai ke tahap itu, bakat tempatan perlu terus dibangunkan.
RIM percaya sokongan Kerajaan sebelum ini melalui inisiatif seperti Dana Kandungan Kreatif (DKK) telah membantu menghasilkan kandungan muzik berkualiti. Malah, sebahagian penerima dana kemudiannya berjaya mendapat pengiktirafan dalam acara seperti Anugerah Industri Muzik (AIM).
Apa yang diperlukan sekarang ialah kesinambungan.
Pelaburan bukan hanya untuk menghasilkan lebih banyak lagu, tetapi juga untuk membina manusia di belakang lagu tersebut. Artis baharu memerlukan latihan, penerbit memerlukan ruang untuk berkembang dan syarikat muzik pula memerlukan ekosistem yang membolehkan mereka mengambil risiko terhadap bakat baharu.
Atas sebab itu, RIM mencadangkan supaya lebih banyak sokongan diberikan kepada artis baharu, penerbit dan syarikat muzik bagi membangunkan harta intelek muzik yang bukan sahaja mempunyai nilai komersial di Malaysia, tetapi berpotensi dipasarkan ke rantau ASEAN dan pasaran antarabangsa.
Di sinilah persoalan eksport muzik mula menjadi penting.
Malaysia mempunyai satu kelebihan yang tidak dimiliki oleh semua negara, iaitu kepelbagaian bahasa dan budaya. Lagu tempatan dihasilkan dalam bahasa Melayu, Mandarin, Tamil dan Inggeris, menjadikan industri muzik Malaysia mempunyai potensi untuk bergerak merentasi sempadan bahasa dan budaya.
RIM mahu peluang itu diterokai dengan lebih agresif melalui cadangan penubuhan Dana Eksport Muzik Malaysia.
Dana khusus itu boleh membantu artis dan syarikat muzik tempatan menyertai pertunjukan muzik antarabangsa, menjalankan promosi di luar negara, memperkukuh pemasaran digital serta membuka lebih banyak peluang kolaborasi dengan pemain industri dari negara lain.
Ringkasnya, jika selama ini rakyat Malaysia banyak menikmati muzik dari luar, sudah tiba masanya lebih banyak muzik Malaysia dibawa keluar.
Dalam masa yang sama, RIM mahu sektor swasta turut mempunyai sebab yang lebih kuat untuk melabur dalam pembangunan bakat.
Antara cadangan yang diketengahkan ialah insentif Potongan Cukai Berganda bagi perbelanjaan yang layak ditanggung syarikat rakaman untuk latihan, pembangunan bakat dan aktiviti penerbitan muzik. Melalui mekanisme itu, syarikat rakaman yang layak boleh menuntut potongan cukai sebanyak 200 peratus daripada perbelanjaan yang ditetapkan, tertakluk kepada syarat Kerajaan.
Bagi industri, insentif seperti ini boleh menjadi pencetus kepada lebih banyak pelaburan dalam latihan vokal, persembahan dan perhubungan awam, iaitu aspek yang sering menentukan sama ada seseorang artis mampu bertahan dalam industri untuk tempoh panjang atau sekadar muncul seketika.
Dalam dunia muzik hari ini, bakat sahaja tidak semestinya mencukupi. Artis juga perlu memahami cara membina jenama, berkomunikasi dengan peminat, mengendalikan persembahan dan menembusi pasaran digital yang semakin luas.
RIM juga menyambut baik cadangan penubuhan ‘Hari Muzik Negara’, tetapi melihatnya sebagai sesuatu yang boleh pergi lebih jauh daripada sekadar sebuah acara tahunan.
Jika dirancang dengan baik, Hari Muzik Negara boleh menjadi satu kempen nasional yang menghubungkan radio, televisyen, platform penstriman digital serta sektor awam dan swasta untuk menggalakkan rakyat Malaysia mendengar dan menyokong muzik tempatan.
Lebih penting, sambutan itu tidak sepatutnya hanya tertumpu kepada penyanyi yang berada di hadapan pentas. Penulis lagu, pemuzik, penerbit, syarikat rakaman dan tenaga kerja di belakang tabir juga merupakan sebahagian daripada rantaian industri yang memastikan sesebuah lagu dapat sampai kepada pendengar.
Namun, ketika industri muzik sedang menikmati pertumbuhan digital, satu lagi persoalan besar mula muncul – kecerdasan buatan atau AI.
Teknologi AI berkembang dengan pantas dan membawa peluang baharu kepada industri kreatif, tetapi pada masa sama menimbulkan persoalan serius mengenai hak cipta dan nilai harta intelek muzik.
RIM mahu rangka kerja hak cipta Malaysia terus memberi perlindungan kepada pencipta dan pemegang hak dalam persekitaran digital serta AI. Antara perkara yang diberi perhatian ialah penggunaan muzik yang dilindungi hak cipta untuk pembangunan AI secara komersial tanpa kebenaran sewajarnya.
RIM turut mencadangkan supaya tempoh perlindungan hak cipta bagi rakaman bunyi dipanjangkan daripada 50 tahun kepada 70 tahun. Cadangan itu dilihat penting untuk memberikan perlindungan yang lebih panjang kepada harta intelek muzik, selain memberi keyakinan kepada pihak industri untuk terus melabur dalam penghasilan kandungan.
Keseluruhannya, mesej RIM menjelang Belanjawan 2027 cukup jelas. Industri muzik mahu dilihat sebagai sebuah industri yang mempunyai nilai ekonomi sebenar, bukan sekadar ruang hiburan selepas waktu bekerja.
Daripada lagu yang dimainkan di radio, penstriman yang dilakukan di telefon, konsert yang memenuhi venue, sehinggalah kepada hak cipta yang boleh menjana pendapatan bertahun-tahun, muzik sebenarnya mempunyai rantaian ekonomi yang jauh lebih besar daripada apa yang kelihatan di permukaan.
Dan jika pelaburan dibuat dengan strategi yang tepat, hasilnya juga boleh pergi lebih jauh.
Bukan sahaja lebih ramai artis tempatan dapat membina kerjaya, malah lebih banyak syarikat muzik boleh berkembang, lebih banyak pekerjaan dapat diwujudkan dan lebih banyak karya Malaysia berpeluang didengar di luar negara.
Seperti yang ditegaskan Rosmin, Malaysia mempunyai bakat, kepelbagaian dan harta intelek untuk menjadi pengeksport muzik yang lebih kukuh, khususnya di ASEAN dan pasaran utama Asia.
Belanjawan 2027, dalam konteks ini, bukan sekadar tentang berapa banyak yang diperuntukkan kepada industri muzik. Lebih penting ialah bagaimana pelaburan itu boleh membantu membina sebuah ekosistem muzik Malaysia yang mampu berdiri lebih kukuh, bersaing dengan dunia dan pada masa sama menjadikan karya tempatan sebagai salah satu wajah Malaysia di pentas antarabangsa.
