KUALA LUMPUR – Sebuah artikel yang diterbitkan portal Politikonomi hari ini melontarkan kritikan keras terhadap peranan bekas Peguam Besar Negeri Sarawak, JC Fong dalam pertikaian berpanjangan antara PETRONAS dan Sarawak berhubung kawalan serta pengurusan sumber petroleum dan gas negeri itu.
Artikel bertajuk Why JC Fong’s hidden hand is becoming a betrayal of Sarawak and Malaysia itu mendakwa selepas hampir dua tahun pelbagai kenyataan bahawa penyelesaian pertikaian semakin hampir, sehingga kini masih belum ada perjanjian muktamad yang diumumkan kepada umum.
Menurut artikel itu, persoalan mengenai siapa yang mempunyai kawalan terhadap gas Sarawak, pihak yang berkuasa menandatangani kontrak, pembahagian hasil serta pihak yang perlu menanggung risiko apabila berlaku kegagalan bekalan atau kejatuhan harga masih belum mendapat jawapan yang jelas.
Politikonomi berhujah ketidakpastian berpanjangan mempunyai implikasi ekonomi kerana projek, pelaburan dan pembangunan industri tidak boleh menunggu tanpa batas waktu.
“Pelaburan bernilai berbilion ringgit dan peluang pekerjaan untuk bertahun-tahun tidak akan terus menunggu selama-lamanya. Ia akan beralih ke tempat yang mampu memberikan jawapan kepada satu persoalan mudah: siapa sebenarnya yang berkuasa?” menurut artikel itu.
Bagaimanapun, artikel berkenaan mengakui Sarawak mempunyai asas yang sah untuk memperjuangkan kepentingannya termasuk berhubung Perjanjian Malaysia 1963 (MA63).
Menurutnya, Malaysia Timur tidak menyertai pembentukan Malaysia untuk dipinggirkan, manakala keadaan kekayaan gas yang berada di luar pesisir Sarawak tetapi pembangunan industri tempatan masih terbatas merupakan rungutan yang munasabah.
Pada masa sama, Politikonomi turut meletakkan sebahagian tanggungjawab terhadap Kerajaan Persekutuan, khususnya perubahan landskap politik selepas Pilihan Raya Umum 2018.
Artikel itu berhujah bahawa kerajaan Persekutuan yang semakin bergantung kepada sokongan parti-parti dari Malaysia Timur telah mewujudkan ruang kepada tuntutan lama untuk dikemukakan dengan lebih tegas.
Menurut artikel tersebut, keadaan itu bukan lagi sekadar persoalan kenegaraan tetapi telah menjadikan sistem tenaga negara sebahagian daripada proses tawar-menawar politik.
Peranan JC Fong dipersoalkan
Dalam kritikan paling kerasnya, artikel itu menamakan Fong sebagai antara individu yang didakwa membantu membentuk pendekatan perundangan dan politik Sarawak dalam isu MA63 dan petroleum.
Ia bagaimanapun menjelaskan Fong bukan mewakili keseluruhan Kerajaan Sarawak dan bukan individu yang membuat setiap keputusan kerajaan negeri.
Namun, artikel itu menyifatkan beliau bukan sekadar “watak sampingan”, sebaliknya bekas Peguam Besar Negeri dan penasihat undang-undang berpengalaman yang mempunyai peranan penting dalam pembentukan strategi moden Sarawak berkaitan MA63 dan petroleum.
Artikel berkenaan kemudian menggariskan lima kritikan utama terhadap pendekatan tersebut.
Pertama: Penyelesaian terus tergantung
Politikonomi mendakwa ketiadaan penyelesaian muktamad menyebabkan tekanan terhadap Kerajaan Persekutuan terus kekal dan membuka ruang kepada lebih banyak konsesi.
Pada masa sama, masyarakat terus diberitahu penyelesaian akan dicapai “tidak lama lagi”, sementara pertikaian undang-undang berterusan dan rakyat Sarawak masih menunggu hasil pembangunan industri yang dijanjikan.
Artikel itu mendakwa kelewatan sedemikian mungkin memberi kelebihan dari segi strategi perundangan dan rundingan tetapi tidak membantu mempercepat pelaburan sebenar.
Kedua: MA63 tidak boleh menjadi jawapan kepada semua pertikaian
Artikel itu mengakui kedudukan khas Sarawak dalam pembentukan Malaysia dan menegaskan MA63 mesti dihormati.
Namun, ia mempertikaikan pandangan bahawa MA63 dengan sendirinya boleh menentukan semua persoalan berkaitan medan gas moden, saluran paip, eksport LNG dan kontrak komersial pada hari ini.
Menurut Politikonomi, perjanjian pada 1963 tidak seharusnya ditafsirkan sehingga setiap pertikaian tenaga akhirnya membawa kepada satu kesimpulan sahaja — lebih banyak kawalan kepada negeri dan semakin kurang kuasa Persekutuan.
Artikel itu turut berhujah bahawa pembangunan Malaysia selepas 1963 perlu diambil kira termasuk perbelanjaan Persekutuan bagi pertahanan, sekolah, hospital, jalan raya dan perkhidmatan awam di Malaysia Timur serta pembangunan sistem petroleum nasional di bawah undang-undang Persekutuan dan kontrak jangka panjang.
Menurutnya, perkara tersebut tidak membatalkan hak Sarawak tetapi pada masa sama tidak menyokong naratif bahawa Sarawak telah “memberikan segala-galanya dan tidak menerima apa-apa”.
Ketiga: Kedudukan undang-undang lama
Politikonomi turut mempersoalkan penggunaan undang-undang bersejarah Sarawak, khususnya Oil Mining Ordinance 1958, sebagai asas kepada tuntutan petroleum semasa.
Artikel itu mengakui undang-undang tersebut mempunyai kepentingan tetapi berhujah ia tidak semestinya secara automatik memberikan Sarawak pemilikan terhadap setiap medan luar pesisir atau kawalan penuh terhadap eksport LNG, pembeli asing, saluran paip dan tanggungjawab bekalan nasional.
Menurut artikel itu, kuasa mengawal selia pengagihan gas juga tidak semestinya sama dengan kuasa terhadap keseluruhan perniagaan petroleum.
Atas sebab itu, katanya, persoalan mengenai hubungan antara undang-undang Persekutuan dan undang-undang Sarawak perlu mendapat penyelesaian yang jelas kerana syarikat yang beroperasi perlu memenuhi kontrak bekalan serta menanggung liabiliti undang-undang yang besar.
Ketidakpastian mengenai undang-undang mana yang terpakai, dakwa artikel tersebut, boleh menyebabkan projek terus tertangguh.
Keempat: Kuasa perlu datang bersama risiko
Artikel itu seterusnya mengakui hasrat Sarawak mendapatkan lebih banyak kawalan terhadap sumber gas bagi mempercepat perindustrian dan mewujudkan pekerjaan sebagai matlamat yang sah.
Namun, ia mempersoalkan pembahagian risiko sekiranya lebih banyak kuasa diberikan kepada negeri.
Antara persoalan yang dibangkitkan ialah siapa yang akan menanggung kerugian apabila penghantaran kargo lewat atau harga gas menjunam, siapa yang membiayai projek mega pada masa hadapan serta siapa yang menanggung hutang dan tindakan undang-undang.
Politikonomi berhujah bahawa sekiranya Sarawak mendapat lebih banyak kuasa sedangkan risiko kewangan kekal ditanggung sistem petroleum nasional, keadaan itu tidak boleh dianggap sebagai perkongsian yang seimbang.
Menurut artikel itu, pembangunan industri dan pembinaan kilang memerlukan peraturan yang jelas, kontrak yang dimuktamadkan dan keyakinan modal, bukan sekadar slogan politik.
Kelima: Perubahan politik selepas 2018
Artikel itu mengakui tuntutan petroleum Sarawak bukan sesuatu yang bermula selepas perubahan kerajaan Persekutuan pada 2018.
Ia merujuk desakan meningkatkan bayaran petroleum pada 2014, undang-undang berkaitan pengagihan gas pada 2016 serta penubuhan Petroleum Sarawak Berhad (PETROS) pada 2017.
Namun, menurut Politikonomi, perkara yang berubah selepas 2018 ialah kedudukan politik Kerajaan Persekutuan yang semakin rapuh dan bergantung kepada sokongan parti dari Malaysia Timur.
Artikel itu mendakwa keadaan berkenaan menyebabkan MA63 bukan sahaja digunakan sebagai asas mempertahankan hak yang dipersetujui ketika pembentukan Malaysia tetapi semakin menjadi instrumen untuk mendapatkan kawalan lebih besar terhadap gas, kawasan luar pesisir dan rantaian komersial petroleum.
Menurutnya, pendekatan itu mungkin berkesan ketika berhadapan dengan kerajaan Persekutuan yang rapuh tetapi berisiko menyebabkan masyarakat di bahagian lain Malaysia melihat setiap tuntutan Sarawak sebagai ancaman.
’Pengkhianatan terhadap Sarawak’
Artikel berkenaan kemudian menggunakan bahasa lebih keras dengan mendakwa strategi yang berpanjangan itu kini berisiko menjadi satu “pengkhianatan” terhadap kepentingan Sarawak sendiri.
Menurutnya, penduduk Kuching, Sibu, Miri dan Bintulu telah dijanjikan pekerjaan dan pembangunan industri tetapi masih berhadapan dengan kenyataan bahawa penyelesaian pertikaian “hampir” dicapai.
“Kelewatan melindungi strategi perundangan. Tetapi kelewatan tidak membina kilang,” menurut artikel tersebut.
Ia mendakwa strategi yang menyebabkan masa depan ekonomi Sarawak terus tertangguh bagi mengekalkan tekanan politik akhirnya boleh memudaratkan rakyat Sarawak sendiri.
Kepentingan Malaysia turut dipersoalkan
Pada peringkat nasional, Politikonomi berhujah Malaysia tidak boleh mengendalikan sektor tenaga dengan dua kerangka peraturan yang bersaing tanpa penyelesaian muktamad mengenai bidang kuasa masing-masing.
Artikel itu turut mengkritik kepimpinan Persekutuan yang didakwanya membiarkan pertikaian berlarutan kerana keperluan mempertahankan kestabilan politik.
Menurutnya, kesannya ditanggung seluruh negara dalam bentuk kelewatan pelaburan, kehilangan masa untuk pembangunan industri dan kos peluang bernilai berbilion ringgit.
Artikel itu akhirnya mendesak Fong menjawab empat persoalan utama: di manakah berakhirnya autonomi Sarawak yang sewajarnya; di manakah bermulanya kuasa Persekutuan; siapa yang akan menanggung kerugian; dan mengapa selepas hampir dua tahun penyelesaian dikatakan semakin hampir, masih belum ada perjanjian bertulis yang boleh diteliti masyarakat.
Artikel berkenaan menutup kritikannya dengan mendakwa seorang peguam kanan tidak seharusnya membiarkan Sarawak dan Malaysia terus menunggu sambil menyifatkan keadaan tersebut sebagai usaha mempertahankan kepentingan negeri.
Setakat penerbitan berita ini, kritikan dan dakwaan yang dibangkitkan Politikonomi itu merupakan pendirian penulis artikel berkenaan dan bukan dapatan mahkamah. JC Fong wajar diberi ruang untuk menjawab kritikan serta tafsiran yang dikemukakan terhadap peranan beliau dalam pertikaian PETRONAS-Sarawak.
Sumber asal berita:
https://politikonomi.substack.com/p/why-jc-fongs-hidden-hand-is-becoming
